การตรวจแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจ (CT Coronary Calcium Score) เป็นการตรวจคัดกรองเพื่อประเมินความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดหัวใจ โดยใช้เครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ความเร็วสูง (CT Scan) แบบไม่ฉีดสี ตรวจวัดปริมาณแคลเซียมที่สะสมอยู่ในผนังหลอดเลือดหัวใจ ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้สำคัญของภาวะหลอดเลือดแดงแข็งและหลอดเลือดหัวใจตีบ

การมีแคลเซียมสะสม (calcified plaque) สะท้อนถึงกระบวนการสะสมของไขมันและการอักเสบในผนังหลอดเลือดที่เกิดขึ้นเป็นระยะเวลานาน โดยปริมาณแคลเซียมที่ตรวจพบสามารถนำมาใช้คำนวณเป็น “คะแนนแคลเซียม (Calcium Score)” เพื่อประเมินโอกาสเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจในอนาคต แม้ในผู้ที่ยังไม่มีอาการผิดปกติ

ความสำคัญของการตรวจ

โรคหลอดเลือดหัวใจมักไม่แสดงอาการในระยะแรก แต่สามารถนำไปสู่ภาวะรุนแรง เช่น กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน หรือหัวใจวายได้ การตรวจ CT Calcium Score จึงมีบทบาทสำคัญในเวชศาสตร์ป้องกัน ช่วยให้สามารถ

• ประเมินความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
• วางแผนการรักษาและป้องกันได้อย่างเหมาะสม
• ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อลดความเสี่ยงในระยะยาว

ปัจจัยเสี่ยงที่เร่งการเกิดหินปูน ได้แก่

• อายุมากขึ้น
• ภาวะฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง เช่น หญิงวัยหมดประจำเดือน
• โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคไต ไขมันในเลือดสูง โรคอ้วน เป็นต้น
• พฤติกรรมเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่ ทานอาหารไขมันสูง วิถีชีวิตประจำวันที่มีการเคลื่อนไหวร่างกายน้อย

สาเหตุของการเกิดแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจ

การสะสมของแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจมีกระบวนการเกิดจากสาเหตุ ดังนี้

• การสะสมของไขมันเลว (LDL) และคอเลสเตอรอลในผนังหลอดเลือด
• กระบวนการอักเสบเรื้อรังของหลอดเลือด ทำให้กลายเป็นราบไขมันแบบนิ่ม ซึ่งไม่เสถียรและแตกง่าย เมื่อเวลาผ่านไปคราบไขมัน และการอักเสบเรื้อรัง ทำให้แคลเซียม (หินปูน) มาพอกทับคราบไขมันจนกลายเป็นแผ่นแผ่นหินปูนที่แข็งตัว เพื่อเพิ่มความแข็งแรง และทำให้ครบไขมันเสถียรขึ้น

ใครบ้างที่ควรตรวจ

• ผู้ที่มีอายุ 40-75 ปี และมีความเสี่ยงต่อโรคหัวใจอยู่ระดับก่ำกึ่งถึงปานกลาง
• ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจ เช่น
• โรคเรื้อรัง เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคตเรื้อรั โรคอักเสบเรื้อรัง
• ไขมันในเลือดสูง หรือไขมันบางชนิดผิดปกติ เช่น Lp(a) หรือ ApoBสูง
• ผู้ที่สูบบุหรี่ หรือมีพฤติกรรมเสี่ยง
• ผู้ที่มีน้ำหนักเกิน โรคอ้วน หรืออ้วนลงพุง
• ผู้ที่ไม่ออกกำลังกาย หรือมีวิถีชีวิตประจำวันที่มีการเคลื่อนไหวร่างกายน้อย
• สตรีวัยหมดประจำเดือน
• ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนวัยอันควร บิดาหรือพี่ชายเป็นโรคหัวใจก่อนอายุ 55 ปี มารดาหรือพี่สาวเป็นโรคหัวใจก่อนอายุ 65 ปี

การแปลผล Calcium Score

ค่าคะแนนแคลเซียมมีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจ ดังนี้:

• 0 คะแนน: ไม่พบแคลเซียมหรือหินปูนในหลอดเลือดหัวใจ ความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดแดงหัวใจตีบหรืออุดตันในระยะใกล้อยู่ในระดับต่ำ แต่อาจจะต้องระวังหากมีปัจจัยเสี่ยงอื่นร่วม เชน สูบบุหรี่ เบาหวาน มีประวัติครอบครัว
• 1–99 คะแนน: มีแคลเซียมเล็กน้อยหรือเริ่มมีหินปูนในหลอดเลือดเล็กน้อย ความเสี่ยงน้อยต่อการเิโรคหลอดเลืดดงหรือหัวใจตีบหรืออุดตัน หรือกล้าเนื้อหัวใจขาดเลือดฉับพลัน
• ≥100–400 คะแนน: มีแคลเซียมปานกลางหรือมีหินปูนในหลอดลือดหัวใจปานกลาง ความเสี่ยงปานกลางต่อการเกิดโรคหลอดเลือดแดงหัวใจตีบหรืออุดตันหรือกล้มเนื้อหัวใจขาดลือดฉับพลัน (Heart attack)
• ≥300 หรือ ≥400 คะแนน: มีแคลเซียมสูง ความเสี่ยงสูงมาก อาจมีหลอดเลือดตีบแฝง
• แพทย์จะนำผลคะแนนร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ เพื่อประเมินและวางแผนการดูแลรักษาอย่างเหมาะสม

ขั้นตอนและการเตรียมตัวก่อนตรวจ

การเตรียมตัว

• แจ้งประวัติโรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และการแพ้ยา
• งดเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น ชา กาแฟ
• งดสูบบุหรี่ก่อนตรวจอย่างน้อย 4 ชั่วโมง
• ถอดเครื่องประดับบริเวณทรวงอก

ขั้นตอนการตรวจ

• ใช้เวลาเพียงประมาณ 10–15 นาที
• ไม่ต้องฉีดสารทึบรังสี
• ไม่ต้องใส่สายสวนหัวใจ
• ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล

ข้อดีของการตรวจ

• ไม่เจ็บ ไม่ต้องผ่าตัด
• ใช้เวลาตรวจสั้น รู้ผลรวดเร็ว
• มีความแม่นยำสูงในการประเมินความเสี่ยง
• ช่วยวางแผนการป้องกันและรักษาได้อย่างเหมาะสม
• สามารถตรวจพบความผิดปกติได้ก่อนเกิดอาการ
• ช่วยประกอบการพิจารณรเริ่มยารักษาไขมัน

แนวทางการดูแลเมื่อพบค่าแคลเซียมสูง

• การใช้ยาลดไขมัน เช่น กลุ่ม Statins
• การควบคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง
• การปรับพฤติกรรมสุขภาพ ได้แก่
• รับประทานอาหารไขมันต่ำ เพิ่มผักและผลไม้
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
• เลิกสูบบุหรี่
• ควบคุมน้ำหนัก
• ลดความเครียด
• การตรวจเพิ่มเติม เช่น
• การทดสอบสมรรถภาพหัวใจ (Exercise Stress Test)
• CTA coronary artery
• Cardiac MRI with stress test

การตรวจ CT Calcium Score เป็นเครื่องมือสำคัญในการประเมินความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจในระยะเริ่มต้น ช่วยให้สามารถวางแผนป้องกันและดูแลสุขภาพหัวใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ แม้ในผู้ที่ยังไม่มีอาการ การตรวจนี้จึงเหมาะสำหรับผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง หรือผู้ที่ต้องการประเมินสุขภาพหัวใจเชิงป้องกัน

ทบทวนโดย : พญ.ธิดานันท์ วณิชอนันตกุล

สถาบันหัวใจ 

โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์