โรคตับอักเสบเอเกิดจากเชื้อไวรัส Hepatitis A virus (HAV) ติดต่อผ่านการรับประทานอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ (fecal-oral route) โรคนี้มักเป็นแบบเฉียบพลัน และไม่กลายเป็นโรคเรื้อรัง แต่สามารถทำให้เกิดอาการรุนแรงได้ในผู้ใหญ่

อาการของไวรัสตับอักเสบ A

ผู้ติดเชื้ออาจมีอาการดังนี้ (ไม่จำเป็นต้องมีครบทุกข้อ)

• ไข้ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร
• คลื่นไส้ อาเจียน
• แน่นท้องบริเวณชายโครงขวา
• ท้องร่วง
• ปัสสาวะสีเข้ม
• ตัวเหลือง ตาเหลือง (ดีซ่าน)

การติดต่อ

เชื้อไวรัสตับอักเสบ A มักติดต่อจากการรับประทานอาหารหรือน้ำดื่ม ที่ปนเปื้อนเชื้อโดยผู้ที่เตรียมอาหารเป็นพาหะของโรค รวมทั้งการรับประทานอาหารที่ไม่สุก ผู้มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ เช่น

• ผู้ที่อาศัยอยู่บ้านเดียวกันกับผู้ป่วย
• นักท่องเที่ยวหรือผู้ที่อยู่ในพื้นที่ที่มีการระบาด
• เด็กหรือเจ้าหน้าที่ในศูนย์เลี้ยงเด็ก
• ผู้ที่อยู่ในชุมชนแออัดหรือที่พักชั่วคราว
• ผู้ป่วยโรคตับเรื้อรังหรือโรคตับแข็งจากสุรา
• พ่อครัวหรือแม่ครัวที่ปรุงอาหารเป็นประจำ

ความเสี่ยง

• การกินอาหารนอกบ้านเพิ่มขึ้น วัฒนธรรมการกินอาหารดิบเพิ่มขึ้น
• น้ำดื่ม/น้ำแข็งอาจปนเปื้อน

การป้องกันการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ A

• การบริโภคอาหารปรุงสุก สะอาด และน้ำดื่มที่ได้มาตรฐาน
• หลีกเลี่ยงอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ
• รักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล
• ล้างมือทุกครั้งหลังใช้ห้องน้ำ และก่อนปรุงหรือรับประทานอาหาร
• สวมถุงมือเมื่อต้องสัมผัสอุจจาระผู้อื่น และล้างมือให้สะอาดหลังสัมผัส
• การฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบ A

วัคซีนเป็นวิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูง

• สามารถฉีดได้ตั้งแต่อายุ 16 ปีขึ้นไป ฉีดวัคซีน 2 เข็ม (เข็มแรก และเข็มที่ 2 ห่างกัน 6–12 เดือน ภูมิคุ้มกันจะเริ่มขึ้นหลังฉีดวัคซีนเข็มแรก 4 สัปดาห์ และจะป้องกันไวรัสตับอักเสบ A ได้นานอย่างน้อย 1 ปี การฉีดวัคซีนเข็มที่ 2 ซึ่งฉีดหลังเข็มแรก 6-12 เดือน จะให้การป้องกันนานขึ้นคาดการณ์ว่าอยู่ได้นานถึง 20 ปี
• สามารถฉีดพร้อมวัคซีนอื่น เช่น ไข้หวัดใหญ่ ไวรัสตับอักเสบ B บาดทะยัก คอตีบ หรือไข้สมองอักเสบ
• ผู้ที่ไม่เคยได้รับวัคซีนและต้องเดินทางไปพื้นที่ระบาด ควรฉีดก่อนอย่างน้อย 4 สัปดาห์

การระบาดของไวรัสตับอักเสบเอในปัจจุบัน สะท้อนถึงความสำคัญของ “การป้องกันล่วงหน้า” ทั้งการดูแลสุขอนามัย และการฉีดวัคซีน

ทบทวนโดย : นพ.กัมพล โรจนรัตนางกูร

ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ

โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์