ช่วงปิดเทอมเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขของเด็ก ๆ แต่ในมุมของสุขภาพแล้ว นี่คือช่วงที่ผู้ปกครองควรให้ความใส่ใจเป็นพิเศษ เพราะงานวิจัยจำนวนมากชี้ตรงกันว่า เด็กมีแนวโน้มเพิ่มน้ำหนักและมีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) เพิ่มขึ้นเร็วกว่าช่วงเปิดเทอม

      โรคอ้วนในเด็กไม่ใช่เพียงเรื่องรูปร่าง แต่เป็นจุดเริ่มต้นของโรคเรื้อรังหลายชนิดในอนาคต เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดผิดปกติ และยังส่งผลต่อความมั่นใจและพัฒนาการทางอารมณ์ของเด็กอีกด้วย

ทำไม “ช่วงปิดเทอม” ถึงทำให้เด็กเสี่ยงโรคอ้วนมากขึ้น?

งานวิจัยทางการแพทย์พบว่า ช่วงปิดเทอมเป็นช่วงที่โครงสร้างชีวิตประจำวันของเด็กเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน โดยมีปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ได้แก่

1. กิจกรรมทางกายลดลง เมื่อไม่มีตารางเรียนและกิจกรรมที่โรงเรียน เด็กมักใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ในบ้าน นั่ง ดู หรือเล่น มากกว่าการเคลื่อนไหว ส่งผลให้การเผาผลาญพลังงานลดลง

2. เวลาหน้าจอเพิ่มขึ้น การดูโทรศัพท์ แท็บเล็ต หรือโทรทัศน์เป็นเวลานาน มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเนือยนิ่ง (sedentary behavior) และการกินอาหารจุบจิบโดยไม่รู้ตัว

3. พฤติกรรมการกินเปลี่ยนไป เด็กมีโอกาสเข้าถึงขนมหวาน น้ำอัดลม และอาหารพลังงานสูงได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะเมื่ออยู่บ้านตลอดวัน

4. การนอนหลับไม่เป็นเวลา การนอนดึกและตื่นสายส่งผลต่อฮอร์โมนควบคุมความหิวและความอิ่ม ทำให้เด็กอยากอาหารมากขึ้น และเลือกอาหารที่มีพลังงานสูง

ข้อมูลวิชาการยืนยัน : เด็กน้ำหนักขึ้น “ช่วงปิดเทอม” มากกว่าช่วงเรียน

     การทบทวนงานวิจัยในระดับนานาชาติพบว่า อัตราการเพิ่มของ BMI ในเด็กจะสูงขึ้นอย่างชัดเจนในช่วงปิดเทอม เมื่อเทียบกับช่วงเปิดเรียน และหากพฤติกรรมเหล่านี้เกิดซ้ำทุกปี อาจนำไปสู่ภาวะโรคอ้วนเรื้อรังในระยะยาว

องค์การอนามัยโลก (World Health Organization) ระบุว่าโรคอ้วนในเด็กเป็นหนึ่งในปัญหาสาธารณสุขสำคัญของโลก และการป้องกันตั้งแต่วัยเด็กคือกุญแจสำคัญที่สุด

ผู้ปกครองควรระวังสัญญาณอะไรบ้าง?

• หนักตัวเพิ่มขึ้นเร็วผิดปกติ
• เด็กเหนื่อยง่าย เคลื่อนไหวน้อย
• ใช้เวลาหน้าจอมากกว่า 2 ชั่วโมงต่อวัน
• กินขนมหวานหรือของว่างตลอดวัน
• นอนดึก ตื่นสายเป็นประจำ

หากปล่อยให้พฤติกรรมเหล่านี้ดำเนินต่อเนื่อง อาจส่งผลต่อสุขภาพของเด็กในระยะยาวโดยไม่รู้ตัว

ปิดเทอมนี้ ดูแลลูกอย่างไรให้ห่างไกลโรคอ้วน?

• จัดกิจกรรมเคลื่อนไหวอย่างน้อยวันละ 60 นาที
• จำกัดเวลาหน้าจอ และชวนทำกิจกรรมที่ได้ขยับร่างกาย
• เตรียมอาหารและของว่างที่มีประโยชน์ ลดหวาน มัน เค็ม
• จัดเวลานอน–ตื่นให้ใกล้เคียงช่วงเปิดเทอม
• ชวนเด็กทำกิจกรรมร่วมกับครอบครัว เพื่อสร้างพฤติกรรมสุขภาพที่ดีอย่างยั่งยืน

      ช่วงปิดเทอมอาจเป็นช่วงเวลาสั้นๆ แต่ผลกระทบต่อสุขภาพเด็กอาจยาวนาน หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม การตระหนักรู้ตั้งแต่วันนี้ คือจุดเริ่มต้นของการป้องกันโรคอ้วนและสร้างสุขภาพที่แข็งแรงให้ลูกในอนาคต เพราะสุขภาพที่ดีของลูก เริ่มต้นจากการดูแลของพ่อแม่ 

ทบทวนโดย : นพ.นฤนนท์ เหล่าสุนทร

ศูนย์สุขภาพเด็ก

โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์