การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม (Hemodialysis) หมายถึง การนาเลือดออกจาก ตัวผู้ป่วยทางหลอดเลือดเทียมไปผ่านตัวกรองเลือดเพื่อแลกเปลี่ยนของเสีย สารน้ำ และเกลือแร่ และ นำเลือดที่มีของเสียน้อยวนกลับเข้าสู่ร่างกาย อาจมีการทดแทนสารน้ำที่มีความบริสุทธิ์สูงเข้าสู่ ร่างกายในวิธีการฟอกเลือดเทคนิคพิเศษบางชนิด (สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย, 2561)

ประเภทการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

โดยสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยได้ระบุแนวทางการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม 3 ประเภท ดังนี้

1. การฟอกเลือดเป็นช่วง (Intermittent hemodialysis) โดยทาการฟอกเลือด สัปดาห์ละ 3 ครั้งๆ ละ 4-5 ชั่วโมง รายละเอียดของการเลือกใช้ชนิดและขนาดตัวกรอง น้ำยาฟอก เลือด และชนิดหลอดเลือดเทียมขึ้นอยู่กับลักษณะผู้ป่วยแต่ละราย

1.1 Conventional intermittent hemodialysis ใช้เป็นวิธีการ มาตรฐานที่ใช้ในผู้ป่วยไตวายทั่วไป ทั้งไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายและไตวายเฉียบพลันที่มีความเสถียร ของระบบไหลเวียนโลหิต เป็นวิธีขจัดของเสียโดยอาศัยหลักของวิธีการกรอง (diffusion) และการพา (convection) ในแลกเปลี่ยนของเสียระหว่างเลือดและน้ำยาฟอกเลือด

1.2 Hemodiafiltration (HDF) เป็นการฟอกเลือดโดยอาศัยหลักการ พา (convection) เป็นหลักและมีการทดแทนสารน้ำที่มีความบริสุทธิ์สูงเข้าสู่ร่างกายระหว่างฟอก เลือดร่วมด้วย มักต้องใช้วิธี online HDF เพื่อให้ได้ปริมาณการทดแทนสารน้ำบริสุทธิ์เพียงพอ

2. การฟอกเลือดเป็นช่วงแบบยืดระยะเวลา (Sustained Low Efficiency Hemodialysis, SLED) ใช้ในผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตค่อนข้างต่ำ หรือมีแนวโน้มจะเกิดความไม่เสถียร ของระบบไหลเวียนโลหิตระหว่างการฟอกเลือดชนิด intermittent hemodialysis หรือมีปริมาณสาร น้ำเกินมากแต่ไม่สามารถกำจัดได้ด้วยการฟอกเลือดระยะสั้น เป็นการฟอกเลือดอย่างน้อยครั้งละ 6-8 ชั่วโมง ใช้ขนาดตัวกรองเล็กไม่ต้องอาศัยอัตราการไหลของเลือดสูงจึงทำให้มีความเสถียรระบบ ไหลเวียนโลหิตดีกว่าปกติ

3. การฟอกเลือดชนิดต่อเนื่อง (Continuous Renal Replacement Therapy, CRRT) เป็นการฟอกเลือดตลอด 24 ชั่วโมง เป็นวิธีการฟอกเลือดในผู้ป่วยที่มีความดันต่ำมาก ต้องการ ยากระตุ้นความโลหิตในขนาดสูง

ข้อบ่งชี้ในการรักษาการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย (2557) ได้ข้อบ่งชี้ในการฟอกเลือดดังนี้

1 เมื่อผู้ป่วยมีระดับ GFR น้อยกว่าหรือเท่ากับ 6 มล./นาที/1.73 ตรม. และไม่ พบสาเหตุที่ทาให้ไตเสื่อมการทำงานชั่วคราว โดยอาจมีหรือไม่มีภาวะแทรกซ้อนจากโรคไตเรื้อรังก็ได้

2 เมื่อผู้ป่วยมีระดับ GFR มากกว่า 6 มล./นาที/1.73 ตรม. ร่วมกับ มีภาวะ แทรกซ้อนที่เกิด โดยตรงจากโรคไตเรื้อรังซึ่งไม่ตอบสนองต่อการรักษาแบบประคับประคอง อย่างใด อย่างหนึ่ง ต่อไปนี้

2.1. ภาวะน้ำและเกลือเกินในร่างกาย จนเกิดภาวะหัวใจวายหรือความดันโลหิตสูง

2.2 ระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง เลือดเป็นกรด หรือฟอสเฟตในเลือดสูง

2.3 ความรู้สึกตัวลดลง หรืออาการชักกระตุกจากภาวะยูรีเมีย 2.4 เยื่อหุ้มปอดหรือเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบจากภาวะยูรีเมีย 2.5 คลื่นไส้อาเจียน เบื่ออาหาร น้ำหนักลดลง หรือมีภาวะทุพโภชนาการ

ภาวะแทรกซ้อนการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

1.ความดันโลหิตต่ำ

2.ตะคริว

3.คลื่นไส้ อาเจียน

4.ปวดศีรษะ

5. เจ็บหน้าอก

6.การเต้นของหัวใจผิดจังหวะ

7.ระบบสมองส่วนกลาง

8.การติดเชื้อ

9.ความดันโลหิตสูง

10.อาการคัน

11. การเปลี่ยนแปลงของสารน้ำ เกลือแร่

12.หัวใจหยุดเต้นขณะฟอกเลือด

ทบทวนโดย : ศูนย์โรคไต

โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์