โรคซึมเศร้า (Depression)

โรคซึมเศร้าหรือภาวะซึมเศร้า (Depression) เป็นภาวะความผิดปกติทางอารมณ์ที่ผู้ป่วยอาจรู้สึกเศร้า สิ้นหวัง ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ หรือรู้สึกว่าตนด้อยค่า แม้ความรู้สึกและอารมณ์เหล่านี้จะเกิดขึ้นได้กับทุกคนเป็นครั้งคราว แต่อาการของภาวะซึมเศร้านั้นมีความรุนแรงและยาวนานกว่ามากจนถึงขั้นส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตในด้านต่าง ๆ ของผู้ป่วย

สาเหตุของโรคซึมเศร้า

โดยทั่วไปอาจพิจารณาได้ว่าสาเหตุของโรคซึมเศร้าเป็นผลมาจากบุคคลมีสภาวะทางอารมณ์ ที่แปรปรวนผิดไปจากปกติ ส่งผลให้เกิดความเครียด ความวิตกกังวล ความหดหู่สิ้นหวังต่อ สถานการณ์ในชีวิต อันนําไปสู่ภาวะซึมเศร้าระดับรุนแรง แต่ในทางทฤษฎีแล้ว มีงานศึกษาวิจัย มากมายอธิบายถึงปัจจัยต่าง ๆ ที่เป็นสาเหตุของโรคซึมเศร้า

อาการของโรคซึมเศร้า

อาการความผิดปกติของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า โดยทั่วไปปรากฏในลักษณะสําคัญ 4 ด้าน ได้แก่ ด้านอารมณ์ ด้านความคิด ด้านแรงจูงใจ ด้านพฤติกรรมและอาการทางกาย เกิดขึ้นยาวนานต่อเนื่อง อย่างน้อย 2 สัปดาห์ กระทั่งส่งผลกระทบต่อการดําเนินชีวิต รวมถึงความสามารถในการปฏิบัติหน้าที่ โรคซึมเศร้าสามารถสร้างความทุกข์ทรมานทางจิตใจให้กับบุคคล อาจนําไปสู่ความเสี่ยงในการ ทําร้ายตนเองและการฆ่าตัวตายได้

การรักษาโรคซึมเศร้า

1.การรักษาด้วยยาต้านภาวะซึมเศร้า หรือยาต้านเศร้า (antidepressant drug) การรักษาด้วยยาต้านภาวะซึมเศร้า จําเป็นต้องมีแพทย์เป็นผู้วินิจฉัยและเลือกใช้ยาตาม อาการของผู้ป่วยเป็นรายบุคคล เนื่องจากยาต้านเศร้าส่วนใหญ่มีฤทธิ์ขัดขวางการดูดกลับเข้าเซลล์ ประสาทของสารสื่อประสาทที่สําคัญ คือ นอร์เอพิเนฟริน (norepinephrine) โดพามีน (dopamine) และเซโรโทนิน (serotonin) ที่จุดต่อของปลายประสาท เมื่อสารเหล่านี้เพิ่มสูงขึ้นก็จะส่งผลให้โรค ซึมเศร้าหมดไปหรืออาการรุนแรงลดลง

การรักษาด้วยยาต้านเศร้าต้องใช้เวลา 1-3 สัปดาห์ในการออกฤทธิ์ เพื่อสังเกตดูอาการผู้ป่วย จนกว่าจะมีสภาวะอารมณ์เป็นปกติ ความรู้สึกท้อแท้ หดหู่ลดลง ยาจะทําให้ผู้ป่วยหลับได้ดีขึ้น เมื่อดีขึ้นแล้วสามารถลดยาได้ แต่ผู้ป่วยต้องรับประทานยาต่อเนื่องเป็นเวลา 6 เดือนถึง 1 ปี เพื่อป้องกันอาการกําเริบ

2. การรักษาด้วยไฟฟ้า (electro convulsive therapy: ECT) การรักษาด้วยไฟฟ้า ช่วยปรับสารสื่อประสาทในสมอง ส่วนที่ควบคุมความคิด อารมณ์ การรับรู้พฤติกรรมให้กลับสู่สภาวะสมดุล

3. การทําจิตบําบัด (psychotherapy) การทําจิตบําบัด เป็นกระบวนการที่มีนักจิตบําบัดทําหน้าที่ช่วยเหลือดูแลผู้ป่วยในรูปแบบ กิจกรรมต่าง ๆ โดยทํางานร่วมกันกับ มีเป้าหมายเพื่อให้บุคคลรู้จักสังเกตตัวเอง ทําความเข้าใจปัญหา และรู้วิธีรับมือกับปัญหาได้ ด้วยกระบวนการคิดและแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสม ในปัจจุบันการทําจิตบําบัดมีหลายประเภท ยกตัวอย่างได้แก่

3.1จิตบําบัดแบบมุ่งเน้นปรับความคิดและความเข้าใจ ช่วยให้ผู้ป่วยเข้าใจกระบวนการคิดของตนเอง การอยู่กับปัจจุบันขณะ การปรับเปลี่ยนมุมมอง ความคิด และการทําความเข้าใจปัญหาที่แท้จริง

3.2 จิตบําบัดแบบพฤติกรรมบําบัด ช่วยค้นหาสาเหตุของโรคและปรับพฤติกรรมที่อาจเป็นปัจจัยเสริมให้อาการซึมเศร้าหายช้า หรือคงอยู่เป็นเวลานาน

3.3 จิตบําบัดแบบวิเคราะห์กลไกทางจิต มุ่งเน้นทําความเข้าใจปัญหาในระดับลึก มุ่งเน้นทํางาน กับความขัดแย้งที่อยู่ภายในจิตใต้สํานึก อันเป็นสาเหตุของปัญหาที่ก่อให้เกิดโรคซึมเศร้า

3.4 จิตบําบัดแบบมุ่งเน้นความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล การทํางานเกี่ยวกับปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล อันเป็นสาเหตุของอาการซึมเศร้าที่คง อยู่มายาวนาน ช่วยลดภาวะซึมเศร้า เพิ่มการเห็นคุณค่าในตนเอง และพัฒนาทักษะทางสังคม โดยเน้นที่ปัญหาความคับข้องใจในปัจจุบัน

3.5 การบําบัดแบบครอบครัว (family therapy) กิจกรรมบําบัดที่เน้นเอื้อให้สมาชิกในครอบครัวมีโอกาสได้เปิดใจพูดคุย สื่อสารความรู้สึก ความคิด ความต้องการ และรับฟังกัน เพื่อสัมพันธภาพที่ดีขึ้นหรือเพื่อให้เข้าใจถึงปัญหาที่เกิดขึ้น และ ตัดสินใจแก้ไขปัญหาได้อย่างยอมรับซึ่งกันและกันไดม้ากขึ้นการบําบัดแบบครอบครัวสามารถกระทํา ได้หลายวิธีการ เช่นการให้คําปรึกษาครอบครัว, การสอนและการให้ความรู้แก่ครอบครัว, การสร้างเสริมพลังอํานาจ

ทบทวนโดย : ศูนย์อายุรกรรม

โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์