โรคไข้หวัดใหญ่ การป้องกันและความสำคัญของวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่

โรคไข้หวัดใหญ่เป็นโรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจที่เกิดจากเชื้อไวรัสอินฟลูเอนซา โดยทั่วไปมักพบการติดเชื้อจากสายพันธุ์ A และ B ซึ่งสามารถก่อให้เกิดอาการเจ็บป่วยเฉียบพลันในระบบทางเดินหายใจ อาการที่พบบ่อย ได้แก่ ไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว คัดจมูก เจ็บคอ และไอ ในบางกรณีอาการอาจรุนแรงจนถึงขั้นเสียชีวิต โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่มีโรคประจำตัว ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี

การป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ด้วยวัคซีน

วิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการป้องกันไข้หวัดใหญ่คือ การฉีดวัคซีนป้องกันโรค ปัจจุบันประเทศไทยใช้วัคซีนชนิดเชื้อตาย ชนิด 4 สายพันธุ์ (Quadrivalent Influenza Vaccine) ตามคำแนะนำขององค์การอนามัย

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิด 4 สายพันธุ์ ประกอบด้วย สายพันธุ์ A จำนวน 2 สายพันธุ์ และ สายพันธุ์ B จำนวน 2 สายพันธุ์
•  สำหรับผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป มีวัคซีนชนิดพิเศษที่เรียกว่า Quadrivalent Influenza Vaccine ชนิด high dose (Efluelda®) ซึ่งมีปริมาณแอนติเจนมากกว่าวัคซีนทั่วไปถึง 4 เท่า ทำให้สามารถป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

สายพันธุ์ของวัคซีนไข้หวัดใหญ่ สายพันธุ์ใหม่ 2025

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิด 4 สายพันธุ์ สำหรับซีกโลกใต้ปี ค.ศ. 2025
เชื้อสายพันธุ์วัคซีนไข้หวัดใหญ่จะมีความแตกต่างกันในแต่ละปีโดยองค์การอนามัยโลก (WHO) จะเป็นผู้กำหนดสายพันธุ์ของเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่จะนำมาผลิตวัคซีน โดยองค์การอนามัยโลกได้ประกาศเปลี่ยนแปลงสายพันธุ์วัคซีนไข้หวัดใหญ่ สำหรับซีกโลกใต้ปี ค.ศ. 2025 (Southern hemisphere (SH) 2025) ซึ่งมีความแตกต่างกับสายพันธุ์ของไวรัสในวัคซีนไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์สำหรับภูมิภาคซีกโลกเหนือปี ค.ศ. 2024-2025 (NH 2024-2025) จำนวน 1 สายพันธุ์ ดังนี้

ใครสามารถฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ได้ และควรฉีดเมื่อไหร่?

• แนะนำให้ฉีดวัคซีนก่อนเข้าสู่ฤดูฝน (มีนาคม – พฤษภาคม) หรือฤดูหนาว (ตุลาคม – พฤศจิกายน)
• เริ่มฉีดได้ในผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป และสามารถรับวัคซีนได้ทุกปี
• สำหรับเด็กที่มีอายุ 6 เดือน ถึงอายุน้อยกว่า 9 ปี หากได้รับวัคซีนเป็นครั้งแรก ควรฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 1 เดือน หลังจากนั้นให้ฉีดซ้ำทุกปี ปีละ 1 เข็ม
• ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากโรคไข้หวัดใหญ่ ควรได้รับวัคซีนป้องกัน ซึ่งได้แก่

                  – เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี

                  – หญิงตั้งครรภ์ และหญิงที่อยู่ในระยะ 2 สัปดาห์หลังคลอด

                  – ผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป

                  – ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เช่น โรคปอด โรคหัวใจ โรคไต เบาหวาน และผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง

                  – ผู้ที่มีปัญหาด้านการกลืนและหายใจ เช่น โรคลมชัก โรคหอบหืด และโรคถุงลมโป่งพอง

อาการข้างเคียงหลังฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่

• อาการปวด บวม แดงบริเวณที่ฉีด ให้ประคบเย็น
• ไข้ต่ำ ปวดเมื่อยตามตัว ซึ่งจะหายเองภายใน 3 วัน หากมีไข้ให้รับประทานยาลดไข้ และเช็ดตัวลดไข้
• หากมีอาการแพ้รุนแรง หายใจไม่สะดวก ลมพิษ ซีด หัวใจเต้นเร็ว ควรปรึกษาแพทย์ทันที

ข้อห้ามในการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่

• เคยแพ้วัคซีนไข้หวัดใหญ่รุนแรง หรือแพ้สารประกอบอื่น ๆ ในวัคซีน
• กำลังมีไข้หรือเจ็บป่วยเฉียบพลัน ควรเลื่อนการรับวัคซีนไปก่อน
• มีโรคประจำตัวเรื้อรังที่มีอาการกำเริบ เช่น เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่น หอบเหนื่อย หรือยังคุมอาการของโรคไม่ได้
• เด็กอายุต่ำกว่า 6 เดือน

คำแนะนำก่อนเข้ารับการฉีดวัคซีน

• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ
• หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนหรือแอลกอฮอล์
• งดออกกำลังกายอย่างน้อย 2 ชั่วโมงก่อนและ 1 วันหลังฉีดวัคซีน
• แจ้งแพทย์เกี่ยวกับโรคประจำตัว ประวัติแพ้วัคซีน หรือยาเดิมที่ใช้อยู่
• สวมเสื้อแขนสั้นเพื่อความสะดวกในการฉีดวัคซีน

การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่เป็นวิธีที่ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพในการลดความเสี่ยงจากโรคไข้หวัดใหญ่ ควรได้รับวัคซีนเป็นประจำทุกปีเพื่อให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันที่แข็งแรง และสามารถป้องกันโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทบทวนโดย : นายแพทย์สัญชัย ซิงห์

แพทย์ประจำศูนย์สุขภาพ

โรงพยาบาลเซนต์หลุยส์