บทความสุขภาพ
Feed

วัณโรค (Tuberculosis) รู้เร็ว….รักษาหาย…ไม่แพร่กระจาย

23 March 2017

   


 วัณโรค เป็นโรคติดต่อที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Mycobacterium ซึ่งมีหลายชนิด เชื้อที่พบบ่อยที่สุดและเป็นปัญหาในประเทศไทย คือ เชื้อ Mycobacterium tuberculosis วัณโรคเกิดได้ในทุกอวัยวะของร่างกาย ส่วนใหญ่มักเกิดที่ปอดพบร้อยละ 80 ส่วนวัณโรคนอกปอดเป็นผลมาจากการแพร่กระจายของการติดเชื้อไปยังอวัยวะอื่นๆ ได้แก่ เยื้อหุ้มปอด ต่อมน้ำเหลือง กระดูกสันหลัง ข้อต่อ ช่องท้อง ระบบทางเดินปัสสาวะ ระบบสืบพันธุ์ ระบบประสาท เป็นต้น 

 

การแพร่กระจายวัณโรคปอด

     เชื้อวัณโรคจะแพร่กระจายจากปอด หลอดลม หรือกล่องเสียงของผู้ป่วยวัณโรค เมื่อผู้ป่วยไอจามพูดดังๆ ตะโกน หัวเราะ หรือร้องเพลง เชื้อเหล่านี้จะอยู่ในละอองฝอยของเสมหะที่ออกมาสู่อากาศ อนุภาคของละอองฝอยขนาดใหญ่มักตกลงพื้นและแห้ไป เหลือส่วนที่เล็กที่สุดที่มีเชื้อวัณโรคจะลอยอยู่ในอากาศได้หลายชั่วโมง และถูกทำลายโดยแสงแดด 

 

การไอในเวลา 1 ชั่วโมง ผู้ป่วยระยะแพร่เชื้อสามารถปล่อยละอองเสมหะที่มีเชื้อ

ได้ตั้งแต่ 18-3,798 ละออง (Fennelly et al., 2004)

 

     เมื่อคนสูดหายใจเอาละอองฝอยที่มีเชื้อวัณโรคเข้าสู่ร่างกาย เชื้อวัณโรคที่มีขนาดใหญ่จะติดอยู่ที่จมูกหรือลำคอ ซึ่งมักไม่ก่อให้เกิดโรค แต่ส่วนที่มีขนาดเล็กๆ จะเข้าไปสู่ที่ปอด เชื้อจะถูกทำลายด้วยระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย หากมีเชื้อที่ถูกทำลายไม่หมดจะแบ่งตัวทำให้เกิดการติดเชื้อ ถ้าระบบภูมิคุ้มกันแข็งแรงจะสามารถยับยั้งการแบ่งตัวของเชื้อวัณโรค

 

แผนภูมิการติดเชื้อและการป่วยเป็นวัณโรค

 

 

 

 

หมายเหตุ * การติดเชื้อแฝง ไม่มีอาการป่วย ไม่มีการแพร่เชื้อไปยังผู้อื่น

Source: State Government of Victoria, Department of Health Service, Australia. อ้างใน แนวทางการดำเนินงานควบคุมวัณโรคแห่งชาติ พ.ศ. 2556 สำนักวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข

 

อาการสงสัยวัณโรคปอด

  • อาการที่สำคัญของวัณโรคปอด คือ ไอเรื้อรังนาน 2 สัปดาห์ขึ้นไป
  • อาการอื่นๆ ที่อาจพบได้ น้ำหนักลด เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย มีไข้ (มักจะเป็นตอนบ่าย เย็น หรือตอนกลางคืน) ไอมีเลือดปน เจ็บหน้าอก หายใจขัด 
  • ถ้ามีอาการอย่างน้อย 2 อาการขึ้นไป รีบตรวจหาวัณโรคที่สาถานพยาบาลใกล้บ้าน

 

กลุ่มเสี่ยงติดเชื้อวัณโรค

  • ผู้อาศัยร่วมบ้านผู้ป่วยวัณโรค
  • ผู้ป่วยเบาหวาน
  • ผู้ติดเชื้อ HIV
  • ผู้สูงอายุ

 

การป้องกันโรค

  • ดูแลสุขภาพออกกำลังกายให้แข็งแรง
  • รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่
  • ตรวจการทำงานของปอด
  • ตรวจสุขภาพประจำปี เพื่อคัดกรองโรค โดยเฉพาะผู้สัมผัสผู้ป่วยใกล้ชิด บุคลากรทางการแพทย์
  • เลี่ยงการคลุกคลีใกล้ชิดผู้ป่วยวัณโรค
  • หากมีอาการน่าสงสัยว่าจะเป็นวัณโรค ควรรีบไปพบแพทย์

 

การป้องกันการแพร่กระจายเชื้อวัณโรค 

คนรุ่นใหม่….ไอเมื่อไหร่…ใส่หน้ากาก 

 

วัณโรครักษาหายได้

  • ปัจจุบันมียารักษาวัณโรคที่มีประสิทธิภาพสูง
  • กินยาต่อหน้าผู้ดูแล…ให้ครบทุกมื้อ ครบทุกเม็ด…ป้องกันไม่ดื้อยา
  • ใช้เวลาในการรักษา 6-8 เดือน
  • มีพี่เลี้ยงดูแลการกินยาจนครบการรักษา
  • ไม่หยุดยาเองหากมีอาการแพ้ยา ควรรีบปรึกษาแพทย์

 

ข้อมูลโดย: สำนักวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2556). แนวทางการดำเนินการควบคุมวัณโรคแห่งชาติ พ.ศ. 2556.

กรุงเทพฯ: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข